Vakgebieden

In de eerste drie semesters van de bacheloropleiding maak je kennis met de belangrijkste deelgebieden van de westerse filosofie:

Antieke en middeleeuwse wijsbegeerte

Dit vak bestrijkt twee enorme periodes: van ongeveer 500 voor tot 500 na Christus (de antieke wijsbegeerte) en van 500 tot ongeveer 1500 (de middeleeuwse wijsbegeerte). De hoorcolleges van het eerste jaar richten zich vooral op overzichtskennis. In de antieke wijsbegeerte maak je kennis met het gedachtengoed van onder meer Heraclitus, Parmenides, Socrates, Plato, Aristoteles, de Stoa en het Scepticisme. Bij middeleeuwse wijsbegeerte krijg je inzicht in de ontwikkeling van het denken over thema’s zoals individualiteit, causaliteit en deugdethiek, waarbij de Latijnse, Grieks-Byzantijnse, Joodse en Arabische bijdragen worden vergeleken. Later in de studie kun je werkcolleges volgen waarin je teksten van een bepaalde filosoof uit die periode grondig bestudeert.

Geschiedenis van de moderne wijsbegeerte

De moderne wijsbegeerte, die begint met Descartes (1596–1650), wordt gekenmerkt door een sterk vertrouwen in de menselijke rede. Geïnspireerd door de wetenschappelijke revolutie werd de traditionele autoriteit van religie en gewoonte bekritiseerd. Centraal stond het idee dat de menselijke rede een een nieuw systeem van kennis en waarden kan creëren en de basis kan vormen voor al onze overtuigingen: zowel op theoretisch, religieus, moreel, als politiek niveau.

Epistemologie en wetenschapsfilosofie

De epistemologie, of kennisleer, onderzoekt de mogelijkheid, geldigheid en grenzen van het menselijk kennen. Hoe moeten begrippen als ‘kennis’ en ‘waarheid’ worden gedefinieerd? In welke opzichten verschilt kennis van andere vormen van overtuiging? De wetenschapsfilosofie bouwt voort op de inzichten uit de epistemologie. Wetenschapsfilosofen bestuderen de grondslagen, methoden en resultaten van de vakwetenschappen. In hoeverre worden onze waarnemingen bepaald door wat we verwachten te zien? Aan welke eisen moet een wetenschappelijke verklaring voldoen? In welke zin boekt wetenschap vooruitgang?

Metafysica

In de metafysica bestudeer je een aantal kernbegrippen van ons denken en spreken over de werkelijkheid. Klassieke voorbeelden van dergelijke begrippen zijn ruimte en tijd, materie en geest, vorm en inhoud. In dit vak leer je de historische en systematische samenhang van deze begrippen kennen aan de hand van uiteenlopende voorbeelden, van Aristoteles tot Einstein, van Descartes tot Quine.

Logica en taalfilosofie

In de logica leer je hoe je correcte redeneringen kunt onderscheiden van incorrecte redeneringen. Je maakt kennis met drogredeneringen, propositielogica en predikatenlogica. Ook krijg je inzicht in basisbegrippen als noodzakelijkheid, waarheid en betekenis. De taalfilosofie is nauw verbonden met de logica. Dit vakgebied bestudeert filosofische problemen met betrekking tot de betekenis van taaluitingen en het gebruik van taaluitingen in een sociale context.

Philosophy of Mind

Het onderzoek naar cognitieve functies zoals waarneming, taal en denken, heeft in de tweede helft van de twintigste eeuw een revolutionaire ontwikkeling doorgemaakt. De Philosophy of Mind is een wijsgerige reactie op deze ontwikkeling en stelt vragen als: Wat is de relatie tussen brein en bewustzijn? Is denken een algoritmisch proces? Kunnen computers denken? Is psychologie een wetenschap?

Ethiek en politieke filosofie

De ethiek houdt zich bezig met de rechtvaardiging van normen voor menselijk handelen, vooral in een samenleving met veel verschillende bevolkingsgroepen. Daarbij gaat het om vragen als ‘Hoe behoren we te leven?’ en ‘Wat is moreel handelen?’ Hoe rechtvaardigen we onze antwoorden op die vragen? En welke rol spelen waarden en eigenbelang, en zaken als karakter, toeval en biologie daarbij?
In de politieke filosofie maak je kennis met belangrijke klassieke en hedendaagse politieke theorieën. Hoe ziet volgens deze theorieën de beste vorm van samenleving eruit? Wat is het politiek-filosofisch belang van globalisering? Wat wordt precies bedoeld met begrippen als vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid?

Cultuurfilosofie

De cultuurfilosofie bestudeert de interactie tussen mens en cultuur. Preciezer geformuleerd: om de interactie van culturele uitdrukkingsvormen als kunst, religie, filosofie, taal en wetenschap met menselijk, handelen en beleven.

Wijsgerige antropologie

In de wijsgerige antropologie draait het om de vraag ‘Wat is de mens?’ Maar achter die vraag gaat een scala aan vragen en problemen schuil. Waarom zou de mens eigenlijk iets moeten zijn? Waarom zouden we het willen weten? En welk soort ‘weten’ is dat dan?

Vergelijkende wijsbegeerte

Wat kenmerkt filosofische thema’s en denkwijzen? Hoe verhoudt dit zich tot vragen over culturele en historische identiteit? In het vak Vergelijkende filosofie bestudeer je denkers uit verschillende Europese en Aziatische tradities en uit verschillende historische perioden.

Vanaf collegejaar 2017/2018 kun je als eerstejaars student er ook voor kiezen om te starten met de Engelstalige variant Philosophy: Global and Comparative Perspectives, waarin de focus ligt op niet-Westerse en vergelijke filosofie.

Historische en systematische onderdelen

In Leiden zijn de historische en systematische onderdelen van de wijsbegeerte sterk met elkaar verweven. In de historische onderdelen, zoals antieke of moderne wijsbegeerte, krijg je een beeld van de ontwikkeling van allerlei stromingen, theorieën en denkbeelden. De systematische vakken, zoals logica of ethiek behandelen elk een deelgebied van de wijsbegeerte, met een eigen problematiek en vaak een eigen methode. Je krijgt vrij veel vakken over de geschiedenis van de filosofie. Maar ook in de systematische vakken speelt de geschiedenis een belangrijke rol. Want zonder een grondige kennis van de geschiedenis van filosofische problemen kun je hedendaagse vraagstukken niet goed begrijpen.

Testimonial Frank Chouraqui - Vakgebieden

Wat doceer je?
‘Ik geef onder andere aan eerstejaars- en tweedejaarsstudenten respectievelijk de vakken Cultuurfilosofie en Filosofische Antropologie. Ik probeer ook altijd nog een vak te geven waarin de studenten in aanraking komen met grote, belangrijke teksten die de filosofie hebben gebracht waar zij nu is. Ieder vak heeft zo zijn eigen charme. Het doceren aan eerstejaarsstudenten is uitdagend, omdat ik moeilijke stof simpel moet kunnen uitleggen, maar zonder dat het simplistisch wordt.’

Testimonial Bruno Verbeek - vaardigheden

Welke vaardigheden ontwikkel je gedurende je studie?
Omdat het geven van redenen en argumenten zo enorm belangrijk is in de filosofie, worden studenten al snel voor elk vak geacht zelfstandig goed te kunnen argumenteren, meestal in de vorm van een geschreven tekst. Dat levert aan het einde studenten op die goed zijn in het kort en krachtig opschrijven van een argument. Onze studenten worden ook getraind in abstract denken: ze zijn goed in het herkennen van bepaalde argumenten maar ook eventuele fouten daarin. Daarnaast leren ze kritisch te kijken naar de wereld. Neem het vak logica; daarbij worden studenten echt getraind op het leren herkennen van drogredenen in actuele situaties, dat is een enorm nuttige vaardigheid in de praktijk.